Τρίτη, 10 Απριλίου 2018

Φωτεινή Φραγκούλη ~ Ελιά στο πέλαγος


Οι χαμένες ώρες
(Άσκηση ορθογραφίας)
Όσο ήταν μικρός και νέος, άκουγε τους ανθρώπους συχνά να λένε: «Πήγε χαμένη η ώρα μου».«Τόσος κόπος, χαμένη ώρα».«Την ώρα μου μόνο έχασα και αποτέλεσμα; Μηδέν».«Αχ, τόσες ώρες χαμένες!» Όλη του τη ζωή αναρωτιόταν. Και τώρα να, ακούει ακριβώς την ίδια απορία από τα χείλη του μικρού του εγγονού: «Πού πάει, παππού, η ώρα που χάθηκε;». Και αυτός, ο παππούς, απαντά με βεβαιότητα πια: «Οι ώρες που χάνονται πηγαίνουν στα λουλούδια των δέντρων. Τα ζεσταίνουν κι αυτά ωριμάζουν, γίνονται καρπός. Χρωματίζουν τα όνειρα, ωριμάζουν τα κρυφά συναισθήματα. Τρυπώνουν στις κατσαρόλες της κουζίνας και νοστιμίζουν τα φαγητά. Ωριμάζουν τις γεύσεις. Κρύβονται στα φτερά των μικρών πουλιών και τα δυναμώνουν. Ωριμάζουν τη στιγμή της απογείωσης. Οι χαμένες ώρες ξεκουράζονται στο μυαλό των καλλιτεχνών και τους δίνουν ιδέες για δημιουργία. Ωριμάζουν την έμπνευση. Πηγαίνουν και στα πόδια και στα χέρια του εργάτη. Τα χαϊδεύουν, τα ξεκουράζουν. Ωριμάζουν την κούραση, την κάνουν εμπειρία, μαστοριά. Κάθονται στου σταχυού το άγανο και μαθαίνουν από τον άνεμο τα μυστικά της ζωής. Κουρνιάζουν στις συντροφιές και δίνουν φωνή να τραγουδούν οι άνθρωποι τη χαρά και τη λύπη τους. Ωριμάζουν τα αισθήματα, τα κάνουν μουσική. Οι χαμένες ώρες χαϊδεύουν την απουσία των αγαπημένων μας. Τους ξαναφέρνουν στη μνήμη μας. Τον πόνο μας ωριμάζουν. «Αχ, παιδάκι μου! Και πού δεν πάνε οι χαμένες ώρες!» Κάθονται και στο μπαστούνι μου και μου φιλούν το χέρι. Ακουμπούν στις ρυτίδες του προσώπου μου και μου ψιθυρίζουν πως η ζωή είναι ωραία, ωραία κι ας είναι δύσκολη».«Δηλαδή, παππού, οι ώρες δε χάνονται;»
«Όχι, αγόρι μου. Τίποτα δε χάνεται. Οι χαμένες ώρες είναι μέσα σε όλα τα ώριμα και τα ωραία. Ίσως γι’ αυτό τα λέμε ωραία και ώριμα, γιατί μέσα τους κουβαλούν τις "χαμένες" μας ώρες». 



Φωτεινή Φραγκούλη, Ελιά στο πέλαγος, εκδ. Πατάκη, 2015, εικονογράφηση: Εύη Τσακνιά


«Το παραμύθι είναι σαν το λάδι.Τα λόγια του δεν εξατμίζονται, έχουν αυτό το μαγικό στοιχείο μέσα από τη μεταφορά που χρησιμοποιούν, ώστε να τα ακούμε γλυκύτερα. Λένε πως οι ιστορίες που μας αποκοιμίζουν είναι αυτές που μας κρατούν ξύπνιους.
Τα λόγια των παραμυθιών καταγράφονται πολύ βαθιά στις ψυχές, γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό για τα παιδιά να τα ακούν και να τα διαβάζουν. Πιστεύω πως αν δε συναντηθεί ο άνθρωπος γενικά με την Τέχνη, δεν εξημερώνεται. Η τέχνη θεραπεύει, είναι ένας τρόπος να εκφραστούν τα πάντα, και τα φωτεινά και τα σκοτεινά. Είναι αποφόρτιση και ενέργεια που διοχετεύεται».

*Στη μνήμη της Φωτεινής Φραγκούλη που απεβίωσε στις 28 Μαρτίου 2018.

Δευτέρα, 9 Απριλίου 2018

Λιλή Ζωγράφου ~ Αντιγνώση, τα δεκανίκια του καπιταλισμού


Είχα ήδη και γω διαπιστώσει πως ο ασφαλέστερος τρόπος να προσεγγίσουμε την αλήθεια είναι να διαβάζουμε την Ιστορία. Ακόμη κι αν χρειαστεί ν' ανακαλύψουμε την πραγματικότητα στην ακριβώς αντίθετη εκδοχή απ' αυτήν που η σκοπιμότητα των καιρών μας παρέδωσε σαν ιστορική αλήθεια. Κι όταν μάλιστα φροντίσουμε να μη λησμονούμε πως πάει πολύς λίγος καιρός σε σύγκριση με τους ιστορικούς χρόνους που η συγγραφή της Ιστορίας έπαψε να γίνεται μόνο από την άρχουσα τάξη. Ή πώς φρόντισε, αυτή η τελευταία, να εξαφανίσει, ό,τι δεν είχε γραφτεί από την ίδια.


Μπορούμε, αλήθεια, να συχωρέσουμε όλη την κακοποίηση των κακογραμμένων, κακοσυνταγμένων και αλλοιωμένων ευαγγελίων, μια και μας διαφύλαξαν τούτα τα λόγια. Δύο χιλιάδες χρόνια χρειάστηκε ο άνθρωπος για να συνέλθει, και ν' ανακαλύψει, πάλι μόνος του, από την αρχή, το ήθος αυτού του μηνύματος. Για να συνειδητοποιήσει τι κουρέλι καταντάει τη ζωή του, τι σφουγγαρόπανο, αν επιθυμεί να είναι αρεστός στους πολλούς. Και πως η ευλογία του Κατεστημένου δεν είναι μόνο σφραγίδα αποτυχίας για τον νέο άνθρωπο, μα και ντροπής και διαιώνισης της δουλείας, που αντανακλά στο μέλλον των πολλών.


Δεν επικράτησε ο χριστιανισμός σαν ιστορική ανάγκη, όπως υποστηρίχτηκε ως σήμερα. Επιβλήθηκε. Γεννημένος από σατανικούς εγκεφάλους που συλλαμβάνουν, για πρώτη φορά στην πορεία του άνθρωπου, πόσους κινδύνους εγκυμονεί η παιδεία - μια μορφή διαφώτισης, υποτυπώδης έστω - σαν απλωθεί στις μεγάλες μάζες. Ο χριστιανισμός, με το σύνθημα «Επιστροφή στο σκότος», επρόλαβε τη διάλυση του σκότους. Εκλεκτό του θεού, ανακήρυξε ο Ιησούς τον αγράμματο λαό. Εκλεκτό του θεού τον ανακήρυξε κι ο ιουδαϊσμός με το χριστιανισμό του. Αλλά όχι για να τον ανεβάσει - όπως ονειρεύτηκε ο Ιησούς - μα για να κατεβάσει κι όλη την πολιτισμένη ανθρωπότητα στο επίπεδό του. Όχι για να επιβάλει την ισότητα όπως επιδίωκε ο Ιησούς - αλλά για να εξουδετερώσει τον κίνδυνό της. Όχι για να καταργήσει τον φορέα της αδικίας, την άρχουσα οικονομική ολιγαρχία, αλλά την παιδεία της. Δεν είναι απαραίτητο να 'σαι Μάρκος Αυρήλιος για να καταπιέζεις τις μάζες. Απόδειξη πως, με το κύλισμα των αιώνων, όλο και κατεβαίνει το επίπεδο των κυβερνώντων, ενώ εντείνεται η βία στις μέρες μας. Γιατί η ανθρωπότητα ζει ακριβώς - τηρουμένων των αναλογιών - την ίδια κρίση της αφύπνισης και της διεκδίκησης των δικαιωμάτων της. Παράλληλα, η άρχουσα τάξη καταβάλλει την ίδια λυσσασμένη προσπάθεια ν' αναχαιτίσει τον κίνδυνο, με το σκιάχτρο του χιλιοστραγγισμένου χριστιανισμού της. Κι αυτό γιατί 'ναι ανίκανη, τουλάχιστον ως τούτη την ώρα, να εφεύρει κάποιο καινούργιο υποκατάστατο.


Στην αρχή το εγχείρημα θα φανεί σχεδόν ακατόρθωτο. Ελκυστική βέβαια η «μοναδική οδός σωτηρίας» για το αίσθημα ανασφάλειας της εποχής και το αδιέξοδο του μέσου άνθρωπου. Αλλά ο μύθος του χριστιανισμού θ' αποδειχτεί δυσκολοχώνευτος. Η σκληρότητα της ιουδαϊκής γένεσης καθηλώνει τον άνθρωπο στο αιώνιο αίσθημα ενοχής για το σφάλμα του Αδάμ, που πέφτει στον πειρασμό παρασυρμένος από την Εύα. Κατ' εικόνα και ομοίωση του Εβραίου, ο θεός του κάνει διακρίσεις, ανάμεσα στα πλάσματα που ο Δημιουργός έπλασε τόσο αλληλοεξαρτώμενα και αλληλοσυμπληρούμενα, και εμφανίζεται να περιφρονεί τη γυναίκα όσο κι ο Εβραίος. Γι' αυτό και της αναθέτει - στο αφελές σήριαλ του προπατορικού αμαρτήματος - το ρόλο του «κακού», της ηθικής αυτουργίας. Παρ' όλο που ο Αδάμ είναι πρωτόπλαστος, ο εβραϊκός μύθος δε διστάζει να τον απαλλάξει, με το δικαιολογητικό του πρότερου έντιμου βίου, και να τα φορτώσει όλα στη γυναίκα. Ο Παύλος θα αναλάβει να φρεσκάρει το κατηγορητήριο: «Εις την γυναίκα δεν επιτρέπω να διδάσκει ή να εξουσιάζει τον άνδρα, αλλά να κάθεται ήσυχη. Διότι ο Αδάμ επλάσθηκε πρώτος και η Εύα κατόπιν: Και δεν απατήθηκε ο Αδάμ, αλλά η γυναίκα απατήθηκε και έτσι έγινε παραβάτης» (Α' Τιμοθ, β', 12 -14). Ολόκληρη η ανθρωπότητα τώρα αντάμα θα καταδικαστεί στη διαιωνιζόμενη εκκρεμότητα του εβραϊκού παρελθόντος, ένοχη όμως για δυο εγκλήματα από δω κι έπειτα, εβραϊκής επινόησης - το μήλο και τη σταύρωση - κάτω από την απειλή μιας δεύτερης παρουσίας και της αμείλικτης Κρίσης. Ως τότε, δεν έχει η ανθρωπότητα παρά να ζει στο άγχος των εγκλημάτων της και να παρακαλεί το θεό να τη συχωρέσει, γιατί, εκτελώντας τον προορισμό της να ζει υπάρχει αμαρτάνουσα, η αμαρτάνει υπάρχουσα. Ο ειδωλολάτρης, ορφανεμένος από την τρυφερή έγνοια των θεών του και την προστασία τους, που άρχιζε από τη γονιμότητα της γης και του πλούσιου θερισμού ως τη χαρά της ζωής και του έρωτα, καλείται να σωθεί πορευόμενος μέσα από μια έρημο που δεν γνωρίζει. Την έρημο που διαμόρφωσε τον Εβραίο θεό, που για να επιζήσει γίνηκε πιο σκληρός και πιο απάνθρωπος απ’ αυτήν, την δίχως σοδειές, δίχως βροχή και γονιμότητα: δίχως την ανάγκη μα και την ελπίδα της Ποίησης.


Λιλή Ζωγράφου, Αποσπάσματα απ' το βιβλίο "Αντιγνώση, τα Δεκανίκια του Καπιταλισμού", εκδ. Αλεξάνδρεια, 1994, πρώτη έκδοση: 1974

Περισσότερα: http://alexandria-publ.gr/shop/antiknowledgethe-crutches-of-capitalism/

 

Σάββατο, 7 Απριλίου 2018

Χρήστος Βακαλόπουλος ~ Η γραμμή του ορίζοντος


Να κόψεις το νήμα, αυτό ήταν το μυστικό, να σταματήσεις να ζεις ώστε να γίνεις κάποτε κάτι πολύ μεγάλο, κάτι απόμακρο, αέρινο, απρόσιτο, γοητευτικό, αινιγματικό, μυστηριώδες. Να λες κάτι σπουδαίο, να ανεβαίνεις συνεχώς, να προοδεύεις, ν’ ανατινάζεις το παρελθόν, κάθε κίνησή σου να είναι μια βόμβα στο οικοδόμημα του παρελθόντος, κοντινού και μακρινού, οικείου και άγνωστου, σκοτεινού και ξεκάθαρου. Κάθε χειρονομία να αποτελεί ρήξη με τις ασυνάρτητες ιστορίες της γιαγιάς, με τα φαντάσματα της πίστης της. Δεν χρειαζόταν καμία πίστη, μόνο ένας τρόπος, χρειαζόταν ένας ωραίος τρόπος για να γίνεις κάτι πολύ μεγάλο που θα το αναγνώριζαν όλοι, θα το χειροκροτούσαν από μακριά. Έπρεπε να έχεις τον τρόπο σου, να ξεχωρίζει ο τρόπος σου από το φορτίο των άλλων, έπρεπε να βάλεις παντού την υπογραφή σου, τη σφραγίδα σου, να μην υποκύπτεις ποτέ, να προσχωρείς σε ένα ρεύμα μόνο και μόνο για να του δώσεις τον δικό σου τόνο, να το οδηγήσεις εκεί που εσύ νομίζεις. [...] Για είκοσι ολόκληρα χρόνια επεξεργαζόσουνα τον τρόπο να είσαι μοναδική, επιτέλους ξέκοβες, έβρισκες μία μία τις σαράντα λέξεις σου γινόσουνα κάτι πολύ μεγάλο που ούτε το αναγνώρισαν ούτε δεν το αναγνώρισαν, γινόσουνα κάτι πολύ αδιάφορο και τώρα θυμάσαι μία - μία τις ασυνάρτητες ιστορίες ασήμαντων γυναικών τριάντα ή χιλιάδες χρόνια πριν, προσπαθώντας να εντοπίσεις σ' ένα αόρατο νησί το χαμένο νήμα που τις συνέδεε.


Χρήστος Βακαλόπουλος, Η γραμμή του ορίζοντος, εκδ. Εστία, Αθήνα, 1991

Περισσότερα: http://christosvakalopoulos.gr/

Παρασκευή, 6 Απριλίου 2018

Éric-Emmanuel Schmitt ~ Αγαπητέ Θεέ


Αγαπητέ Θεέ,
Σήμερα είμαι εκατό χρονών. Όσο και η θεία Ροζ. Κοιμάμαι πολύ, αλλά αισθάνομαι καλά. Προσπάθησα να εξηγήσω στους γονείς μου ότι η ζωή είναι ένα περίεργο δώρο. Στην αρχή, το υπερεκτιμάμε αυτό το δώρο: πιστεύουμε ότι αποκτήσαμε την αιώνια ζωή. Μετά, το υποτιμάμε: το βρίσκουμε χάλια, πολύ μικρό, είμαστε σχεδόν έτοιμοι να το πετάξουμε. Στο τέλος, καταλαβαίνουμε ότι δεν ήταν δώρο, αλλά δάνειο. Και τότε, προσπαθούμε να το αξιοποιήσουμε. Το λέω εγώ, που ξέρω τι λέω, γιατί έχω πατήσει τα εκατό. Όσο γερνάμε, τόσο πρέπει να δείχνουμε ότι έχουμε το χάρισμα να εκτιμήσουμε τη ζωή. Πρέπει να εκλεπτυνόμαστε, να γινόμαστε καλλιτεχνικές φύσεις. Κάθε κρετίνος μπορεί να απολαμβάνει τη ζωή στα δέκα ή στα είκοσι, αλλά στα εκατό, όταν δεν μπορεί πια να κουνηθεί, πρέπει να χρησιμοποιεί την εξυπνάδα του.
 
Δεν ξέρω αν τους έπεισα.

Κάν’ τους μια επίσκεψη. Άρχισες μια δουλειά;

Τέλειωσέ την. Εγώ είμαι λίγο κουρασμένος.


 

Éric-Emmanuel Schmitt, Αγαπητέ Θεέ / Oscar and the Lady in Pink, μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. opera, 2007

Περισσότερα: http://www.operabooks.gr/contents/books.php?books_id=87
www.eric-emmanuel-schmitt.com



 

Δευτέρα, 2 Απριλίου 2018

Ursula K. Le Guin ~ Ο αναρχικός των δύο κόσμων


«Είναι ο πόνος που μας ενώνει. Δεν είναι η αγάπη. Η αγάπη δεν υπακούει στο πνεύμα και γίνεται μίσος όταν δεχτεί βία. Ο δεσμός που μας ενώνει, δεν είναι ζήτημα επιλογής. Είμαστε αδελφοί. Είμαστε αδέλφια σε ό,τι μοιραζόμαστε. Στον πόνο που καθένας μας πρέπει να υποφέρει μόνος, στη φτώχεια, στην ελπίδα, γνωρίζουμε την αδελφοσύνη μας. Την γνωρίζουμε γιατί αναγκαστήκαμε να την μάθουμε. Ξέρουμε ότι δεν υπάρχει άλλη βοήθεια για εμάς πέρα απ’ την αλληλοβοήθεια, ότι κανένα χέρι δεν θα μας σώσει, αν δεν απλώσουμε τα χέρια μας. Και το χέρι που απλώνετε είναι άδειο, σαν το δικό μου. Δεν έχετε τίποτα. Δεν κατέχετε τίποτα. Είστε ελεύθεροι. Το μόνο που έχετε είναι αυτό που είστε κι αυτό που δίνετε. Βρίσκομαι εδώ γιατί διακρίνετε σ’ εμένα την υπόσχεση, την υπόσχεση που δώσαμε πριν από διακόσια χρόνια σ’ αυτή την πόλη - την υπόσχεση που τηρήθηκε. Γιατί εμείς στην Ανάρες την τηρήσαμε. Δεν έχουμε παρά μόνο την ελευθερία μας. Δεν έχουμε τίποτα άλλο να σας δώσουμε, παρά μόνο την ελευθερία σας. Έχουμε νόμο την αρχή της αλληλοβοήθειας των ανθρώπων. Έχουμε κυβέρνηση την ελεύθερη ένωση. Δεν έχουμε κράτη, έθνη, προέδρους, πρωθυπουργούς, αρχηγούς, στρατηγούς, αφεντικά, τραπεζίτες, φεουδάρχες, μεροκαματιάρηδες, ελεημοσύνη, αστυνομία, στρατιώτες, πολέμους. Ούτε κι έχουμε περίσσευμα σε κάτι. Δεν κατέχουμε, μοιραζόμαστε. Δεν "ευημερούμε". Κανένας από μας δεν είναι πλούσιος. Κανένας από μας δεν είναι παντοδύναμος. Αν θέλετε την Ανάρες, αν θέλετε να στραφείτε στο μέλλον, τότε πρέπει να σας πω ότι πρέπει να βαδίσετε μπροστά με άδεια χέρια. Πρέπει να προχωρήσετε μόνοι, γυμνοί, σαν παιδί που έρχεται στον κόσμο, που μπαίνει στο μέλλον του χωρίς παρελθόν, χωρίς να κατέχει τίποτα, που η ζωή του εξαρτάται εξολοκλήρου από τους άλλους. Δεν μπορείτε να πάρετε ό,τι δεν έχετε δώσει και είστε εσείς που πρέπει να δοθείτε. Δεν μπορείτε να αγοράσετε την Επανάσταση. Δεν μπορείτε να κάνετε την Επανάσταση. Μπορείτε μόνο να είστε η επανάσταση. Είτε η Επανάσταση θα είναι στο πνεύμα σας, είτε πουθενά».

Ursula K. Le Guin / Ούρσουλα Λε Γκεν, Ο αναρχικός των δύο κόσμων / The Dispossessed, εκδ. Parsec, 1992, μτφρ. Χρήστος Γεωργίου

Περισσότερα: www.ursulakleguin.com
https://athens.indymedia.org/media/old/ursulaleguin_o_anarhikos_twn_dio_kosmwn.pdf

Κυριακή, 21 Ιανουαρίου 2018

Λένα Παππά ~ Στιγμιότυπο


Κάθισε εκεί πρόσεχε μη χύσεις το γάλα σου.

Μαμά γιατί το γάλα είναι άσπρο
πότε θα μου πάρεις ένα ποδήλατο
πού πάει ο ήλιος όταν δύσει
ποιος ανάβει τα άστρα
πεθαίνουν οι κούκλες;


Τι θα πει φωτόνια
υπάρχει στ’ αλήθεια η φεγγαρόλουστη
τι είναι τα χάπια της ευτυχίας
πού είναι το τόπι μου
ποιος έμαθε τα πουλιά να τραγουδούν
πότε παντρεύονται τα μερμήγκια
γιατί μετά το καλοκαίρι έρχεται ο χειμώνας
τι θα πει κρίσιμη ηλικία
ποιος γέννησε το Θεό
γιατί πεθαίνουμε
μιλάνε τα ψάρια;
Γιατί η Κοκκινοσκουφίτσα πήγε στο δάσος
αφού ήξερε πως ήταν εκεί ο λύκος
τι θα πει βόμβα μεγατόνων
γερνάνε οι άγγελοι;
Γιατί να μην έχουμε και μεις φτερά
πώς γίνεται η πλύση εγκεφάλου
τι χρειάζονται οι μύγες
θα με ξεχάσεις όταν πεθάνεις;

Πότε θα πάμε ταξίδι στο φεγγάρι
σ’ αρέσουν τα ροδάκινα
πού βρίσκεται το αθάνατο νερό

Γιατί έκανες «αχ»
κάθε πότε γίνονται οι πόλεμοι
τις φοβάσαι τις κατσαρίδες
οι κουτοί πάνε στον Παράδεισο
πού είναι ο Παράδεισος
- γιατί δεν μου απαντάς;

Μαμά όταν μιλάει κανείς πολύ
τελειώνει κάποτε
η φωνή του


Παππά Λένα, Σκοτεινός θάλαμος, Οι εκδόσεις των φίλων, 1979