Σάββατο, 24 Ιουνίου 2017

Ζώα και Ηθική (επιμέλεια: Σταύρος Καραγεωργάκης)

 
Υπό τις παρούσες συνθήκες κατήφειας και απογοήτευσης που επικρατούν πλέον στην ελληνική κοινωνία – απόρροια όχι μόνο της φαυλότητας του εθνικού πολιτικού συστήματος αλλά και των παιχνιδιών του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, τα οποία αποτελούν δομικά στοιχεία του καπιταλισμού – φαντάζει πολυτέλεια η ενασχόληση με τα μη ανθρώπινα ζώα. Σε μια συγκυρία σαν αυτή για την Ελλάδα, ίσως κάποιοι φτάσουν στο συμπέρασμα του Enzensberger ότι «η οικολογία είναι υπόθεση της μεσαίας τάξης».
Αρκετά χρόνια πριν, το 1900, ο Λαφάργκ έγραφε περιπαιχτικά καυτηριάζοντας τις άθλιες συνθήκες ζωής των εργατών σε αντίθεση με την υποτιθέμενη άνετη ζωή των μη ανθρώπινων ζώων:
Εργάτες όλων των ειδικοτήτων, που μοχθείτε τόσο σκληρά για να δημιουργήσετε τη δική σας φτώχεια χάρην του πλούτου των καπιταλιστών, ξεσηκωθείτε, ξεσηκωθείτε. Αφού οι γελωτοποιοί του κοινοβουλίου ξεδιπλώνουν σα σημαία τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, να απαιτήσετε γενναία για τους εαυτoύς σας, τις γυναίκες σας και τα παιδιά σας τα Δικαιώματα του Αλόγου.
Είχε κατακτηθεί ποτέ ένα τέτοιο επίπεδο διαβίωσης για αυτά τα ζώα, ή μήπως έχει κατακτηθεί σήμερα; Η απάντηση είναι αρνητική. Εκτός κι αν αναφερόμαστε στις περιπτώσεις κάποιων υπερφροντισμένων ζώων συντροφιάς. Όπως δεν μπορούμε όμως να συνάγουμε το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού μιας χώρας λαμβάνοντας υπόψη μας μόνο τους βιομηχάνους, τους τραπεζίτες, τους μεγαλογιατρούς, τους μεγαλοδικηγόρους, τους βουλευτές και τους γενικούς γραμματείς των υπουργείων, έτσι δεν μπορούμε να αποτιμήσουμε το βαθμό ευζωίας των μη ανθρώπινων ζώων λαμβάνοντας υπόψη μόνο τους οικόσιτους σκύλους και γάτες. Διότι, συνολικά τα μη ανθρώπινα ζώα σήμερα ζουν σε πολύ πιο άθλιες συνθήκες απ’ ότι ζούσαν πριν από 200 χρόνια. Τότε υπέμεναν το καμτσίκι του χωρικού για να βοηθήσουν στις αγροτικές εργασίες. Σήμερα, τεμαχίζονται για χάρη της εκπαίδευσης, τυφλώνονται για χάρη της ομορφιάς, πεθαίνουν από υπερβολικές δόσεις ναρκωτικών για χάρη της τοξικολογίας, περνούν όλη τους τη ζωή σ’ ένα κελί για να γίνουν μπριζόλες και λιμοκτονούν προκειμένου να μάθουν ένα ανόητο ακροβατικό που θα αφήσει άναυδα τα ανυποψίαστα παιδάκια στο τσίρκο, προετοιμάζοντάς τα έτσι για τον σκληρό κόσμο των μεγάλων, στον οποίο οι αδύναμοι κάνουν κωλοτούμπες προς τέρψιν των δυνατών. Θα ήταν ορθό αυτή η συλλογή να ονομαζόταν Ηθική για τα Ζώα αφού αυτό είναι το φιλοσοφικό πεδίο στο οποίο αναφέρεται, αλλά προτιμήθηκε ο τίτλος Ζώα και Ηθική για λόγους κομψότητας. Η ηθική για τα ζώα (animal ethics) ανήκει στην περιβαλλοντική φιλοσοφία και ασχολείται με την ηθική σχέση του ανθρώπου με τα μη ανθρώπινα ζώα. Μάλιστα, αντιμετωπίζει τα ζώα ως άτομα και όχι απλώς ως είδη, κάτι που τη διαχωρίζει σαφώς από την περιβαλλοντική ηθική.
 
 
Ζώα και ηθική, Peter Singer, Tom Regan, Lori Gruen, Josephine Donovan, επιμέλεια και εισαγωγή: Σταύρος Καραγεωργάκης, εκδ. Αντιγόνη, 2012

Κυριακή, 18 Ιουνίου 2017

Antonio Porchia ~ Φωνές


2. Όποιος έχει δει να αδειάζουν όλα, σχεδόν γνωρίζει από τι γεμίζουν όλα. 

3. Πριν διατρέξω το δρόμο εγώ ήμουν ο δρόμος μου.

6. Ο πατέρας μου, φεύγοντας, δώρισε μισόν αιώνα στην παιδική μου ηλικία.

87. Οι χίμαιρες έρχονται μόνες και φεύγουν με συνοδεία.

95. Και θα συνεχίσω να πλέω σε ξένες θάλασσες μέχρι να ναυαγήσω στη θάλασσά μου.

107. Ο πόνος δεν μας ακολουθεί: βαδίζει μπροστά.

119. Στο μέγιστο φως δεν είμαστε ούτε μια σκιά.

164. Κάποια πράγματα γίνονται τόσο δικά μας που τα ξεχνάμε.

169. Υπάρχουν όνειρα που χρειάζονται ανάπαυση.

225. Κάποια πράγματα για να μου δείξουν την ανυπαρξία τους, έγιναν δικά μου.

245. Στο ταξίδι μου σ' αυτό το δάσος των αριθμών που λένε κόσμο, κρατάω ένα μηδέν σαν να ήταν φανάρι.

246. Όλο: το μεγάλο των μικρών. Τίποτα: το μεγάλο των μεγάλων.

309. Αν θέλεις τα λουλούδια του κήπου σου να μην πεθάνουν, άνοιξε τον κήπο σου.

327. Είχα κι εγώ ένα καλοκαίρι και κάηκα στο όνομά του.

353. Μια καρδιά μεγάλη γεμίζει με πολύ λίγα.

373. Λόγια που μου είπαν σε άλλους καιρούς, τα ακούω τώρα.

388. Όποιος συντηρεί το παιδικό του μυαλό, συντηρεί το μυαλό του.

405. Φορές χρειάζομαι το φως ενός σπίρτου για να φωτίσω τ' άστρα.

409. Τα λουλούδια δίχως άρωμα οφείλουν την ονομασία λουλούδια στα λουλούδια που μυρίζουν.

421. Μέχρι και το πιο μικρό από τα όντα έχει έναν ήλιο στα μάτια.

435. Αν αγαπάς τον ήλιο που σε φωτίζει, ίσως αγαπάς, κι αν αγαπάς το έντομο που σε τσιμπάει, αγαπάς.

443. Ο έρωτας όταν χωράει σ' ένα μόνο άνθος, είναι άπειρος.

447. Δε βλέπεις το ποτάμι του θρήνου γιατί του λείπει ένα δικό σου δάκρυ.

ΝΕΕΣ ΦΩΝΕΣ

486. Το όνειρο που δεν τρέφεται με όνειρο εξαφανίζεται.

ΦΩΝΕΣ ΑΦΗΜΕΝΕΣ

791. Όσο δεν έχεις αγαπηθεί, τόσο αγαπάς.

804. Με τις λέξεις που δεν έχω πει αφόπλισα τα όπλα μου.

827. Η άνοιξη του πνεύματος ανθίζει το χειμώνα.


Αντόνιο Πόρτσια / Antonio Porchia, ΦΩΝΕΣ, εκδ. Ίνδικτος και Ενδυμίων, μτφρ. Βασίλης Λαλιώτης

Κυριακή, 28 Μαΐου 2017

Frank McCourt ~ Ο δάσκαλος (Μια αυτοβιογραφία)


Mea culpa.
 Αντί να διδάσκω, διηγιόμουν ιστορίες.
 Οτιδήποτε, αρκεί να τους κρατάω ήσυχους και καθισμένους στις θέσεις τους.
 Νόμιζαν ότι δίδασκα.
 Νόμιζα ότι δίδασκα.
 Μάθαινα.
 Κι έλεγες πως ήσουν δάσκαλος;
 Δεν έλεγα πως ήμουν τίποτα. Ήμουν κάτι περισσότερο από δάσκαλος. Και κάτι λιγότερο. Μέσα στην τάξη ενός λυκείου είσαι λοχίας, εκπαιδευτής, ραβίνος, ένας ώμος για να κλάψει ο μαθητής, κέρβερος, τραγουδιστής, χαμηλού επιπέδου επιστήμονας, γραφιάς, διαιτητής, παλιάτσος, σύμβουλος, όργανο ελέγχου της ενδυματολογικής ευπρέπειας, διευθυντής ορχήστρας, απολογητής, φιλόσοφος, συνεργάτης, χορευτής κλακετών, πολιτικός, ψυχοθεραπευτής, οικειοθελές κορόιδο, τροχονόμος, παπάς, μητέρα-πατέρας-αδελφός-αδελφή-θεία-θείος, λογιστής, τιμητής, ψυχολόγος, η σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι.


(Από το οπισθόφυλλο)
Ο Δάσκαλος είναι ένας αναγκαίος φόρος τιμής στους δασκάλους όλου του κόσμου. Με πρόζα τολμηρή και νευρώδη, διαπνεόμενη από το εικονοκλαστικό πνεύμα του και τη σπαρταριστή ειλικρίνειά του, ο Φρανκ ΜακΚόρτ καταγράφει τις δοκιμασίες, τους θριάμβους και τις εκπλήξεις που αντιμετωπίζει στα δημόσια λύκεια της Νέας Υόρκης. Αναπτύσσοντας μια κάθε άλλο παρά συμβατική μέθοδο διδασκαλίας αφήνει το στίγμα του στις καρδιές των μαθητών του, αναθέτοντάς τους να γράψουν ευρηματικές εργασίες, παρακινώντας τους σε ευτράπελα ωδικά δρώμενα κι οδηγώντας τους σε περιπετειώδεις εκπαιδευτικές εκδρομές.



Frank McCourt / Frank McCourt, Ο δάσκαλος / Teacher Man, εκδ. Scripta, 2006, μτφρ. Νεκτάριος Καλαϊτζής

Περισσότερα: https://www.biography.com/people/frank-mccourt-9391286

Σάββατο, 13 Μαΐου 2017

Francesc Miralles ~ Η καθημερινή μαγεία των ασήμαντων πραγμάτων


 Μια ανάσα μας χώριζε από τον καινούργιο χρόνο. Επινοήσεις ανθρώπινες για να πωλούνται ημερολόγια. Άλλωστε εμείς αποφασίζουμε αυθαίρετα πότε ξεκινούν τα χρόνια, οι μήνες, ακόμα κι οι ώρες. Οργανώνουμε τον κόσμο στα μέτρα μας, και αυτό μας καθησυχάζει. Εντούτοις δεν αποκλείεται και το ίδιο το σύμπαν, κάτω από το φαινομενικό χάος, να έχει μια τάξη. Που πάντως δεν έχει καμία σχέση με τη δική μας.
 Πάνω στο μοναχικό τραπέζι της τραπεζαρίας έβαλα μια μικρή σαμπάνια και δώδεκα ρώγες από σταφύλι. Στο μεταξύ σκεφτόμουν κάτι που είχα διαβάσει σε ένα βιβλίο: πως οι μπαταρίες της ανθρώπινης ζωής εξαντλούνται ύστερα από 650.000 ώρες χρήσης.
[...] Σωριάστηκα στην πολυθρόνα κι ετοιμάστηκα να βυθιστώ στην ανάγνωση ενός αμερικανικού βιβλίου που είχα ξεκινήσει να διαβάζω. Το είχα αγοράσει στο Amazon όταν το είχα δει ως παραπομπή σε ένα μυθιστόρημα. Ο τίτλος του: They have a name for it. Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον λεξικό με όρους που υπάρχουν μόνο σε μία συγκεκριμένη γλώσσα.
 Σύμφωνα με τον συντάκτη της έκδοσης, τον Χάουαρντ Ράινγκολντ (Howard Rheingold), όταν βρίσκουμε ένα όνομα για να περιγράψουμε μιαν έννοια, ένα αντικείμενο, μια πράξη, στην ουσία εξορκίζουμε την ύπαρξή μας. Σκεφτόμαστε και συμπεριφερόμαστε με έναν συγκεκριμένο τρόπο, διότι υπάρχουν οι λέξεις που τον υποστηρίζουν. Με αυτή την έννοια, οι λέξεις σμιλεύουν τις σκέψεις.
 Παραδείγματα μοναδικών λέξεων:
 Μπάρακα: στα αραβικά, πνευματική ενέργεια που χρησιμοποιείται για εγκόσμιες πράξεις.
 Ουάν: στα κορεατικά, αντίσταση στην άρνηση μιας ψευδαίσθησης.
 Ραζμπλιούτο: στα ρωσικά, αίσθημα που βιώνει όποιος έχει αγαπηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά όχι πια.
 Μοκίτα: στη γλώσσα κιριουίνα, η αλήθεια που γνωρίζουν όλοι μα κανείς δεν αρθρώνει.
 Απ' τα ισπανικά, ο επιμελητής του λεξικού επέλεξε όρους όπως το οκουρένθια (ιδέα, αστείο σχόλιο, συμβάν), που ποτέ δεν είχα φανταστεί ότι δεν μπορεί να μεταφραστεί.
 Πρόσεξα ότι υπήρχαν πολλά λήμματα απ' τα γερμανικά, δεδομένου ότι η εν λόγω γλώσσα επιτρέπει, βάσει κάποιων κανόνων, τη λεξιπλασία. Παρέθετε όρους όπως το Τορσλουσπάνικ (που στην κυριολεξία σημαίνει: πανικός στο κλείσιμο της πόρτας) κι εξηγούσε πως πρόκειται για τη "φρενήρη αγωνία που βιώνουν οι ανύπαντρες γυναίκες στη μάχη τους ενάντια στο βιολογικό τους ρολόι".
 Απ' όσο είχα διαβάσει, είχα διαμορφώσει την άποψη ότι η γλώσσα με την πιο διακριτική ποικιλομορφία ήταν τα ιαπωνικά, με λέξεις όπως:
 Α-ουν: η σιωπηρή επικοινωνία μεταξύ δύο φίλων.
 Ή η αγαπημένη μου:
 Μονό νο άουαρε: η μελαγχολία των πραγμάτων.

Francesc Miralles, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΣΗΜΑΝΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ / love in lower case, μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Ψυχογιός, 2012

Περισσότερα: http://www.francescmiralles.com/

Πέμπτη, 4 Μαΐου 2017

Michael Corballis ~ Στο λαβύρινθο του μυαλού


Δύο καθηγητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης έκαναν γυμνισμό στο ποτάμι. Τη στιγμή που σκουπίζονταν στην όχθη, πέρασε μια βάρκα γεμάτη φοιτήτριες. Ο ένας καθηγητής αμέσως σκέπασε το κάτω μέρος του σώματός του με την πετσέτα, ενώ ο άλλος σκέπασε το πρόσωπό του.
– Γιατί το έκανες αυτό; ρώτησε έκπληκτος ο πρώτος.
– Επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι με αναγνωρίζουν απ’ το πρόσωπό μου, απάντησε ο δεύτερος.





Michael Corballis / Pieces of Mind: 21 Short Walks Around the Human Brain, εκδ. Αιώρα, 2013, μτφρ. Θεοδώρα Πασαχίδου

Περισσότερα: http://www.michaelcorballis.com/

Δευτέρα, 1 Μαΐου 2017

Andrei Tarkovsky ~ Σμιλεύοντας το χρόνο


"Πόσες λέξεις ξέρει ένας άνθρωπος;" ρωτά ρητορικά η νεαρή κοπέλα τη μητέρα της.
"Πόσες χρησιμοποιεί στο καθημερινό του λεξιλόγιο; Εκατό, διακόσιες, τριακόσιες; Τυλίγουμε τα αισθήματά μας σε λέξεις, προσπαθούμε να εκφράσουμε με λέξεις τη χαρά, τη λύπη και κάθε μας συγκίνηση, δηλαδή όλα όσα στην πραγματικότητα μένουν ανέκφραστα. Ο Ρωμαίος είπε όμορφα λόγια στην Ιουλιέτα, λέξεις ζωντανές, εκφραστικές, που σίγουρα όμως δεν έλεγαν ούτε τα μισά από όσα έκαναν την καρδιά του να χτυπά δυνατά, του έκοβαν την ανάσα κι έκαναν την Ιουλιέτα να ξεχνά τα πάντα, πέρα από την αγάπη της". Υπάρχει κι άλλο είδος γλώσσας, κι άλλη μορφή επικοινωνίας με τα αισθήματα και τις εικόνες.
Μ' αυτή την επικοινωνία οι άνθρωποι παύουν να είναι χωρισμένοι ο ένας από τον άλλον, οι φραγμοί καταργούνται. Θέληση, συναίσθημα και συγκίνηση μετακινούν τα εμπόδια ανάμεσα στους ανθρώπους, που στέκονται από τις δύο όψεις ενός καθρέφτη, από τις δύο πλευρές μιας πόρτας.



"How many words does a person know?" she asks her mother. "How many does he use in his everyday vocabulary? One hundred, two, three? We wrap our feelings up in words, try to express in words sorrow and joy and any sort of emotion, the very things that can't in fact be expressed. Romeo uttered beautiful words to Juliet, vivid, expressive words, but they surely didn't say even half of what made his heart feel as if it was ready to jump out of his chest, and stopped him breathing, and made Juliet forget everything except her love?"
There's another kind of language, another form of communication: by means of feeling, and images. That is the contact that stops people being separated from each other, that brings down barriers. Will, feeling, emotion—these remove obstacles from between people who otherwise stand on opposite sides of a mirror, on opposite sides of a door.



Αντρέι Ταρκόφσκι / Andrei Tarkovsky, Σμιλεύοντας το χρόνο / Sculpting in Time, εκδ. Νεφέλη, μτφρ. Σεραφείμ Βελέντζας

Περισσότερα: https://monoskop.org/images/d/dd/Tarkovsky_Andrey_Sculpting_in_Time_Reflections_on_the_Cinema.pdf
http://andrei-tarkovsky.com/